Raja Ampat: nikkelmijnbouw bedreigt zee, land en leven
Raja Ampat staat wereldwijd bekend om zijn ongekend mooie onderwaterwereld. Maar achter het beeld van kleurrijke vissen en koraalriffen gaat een harde realiteit schuil. In de schaduw van de energietransitie verdwijnt dit unieke ecosysteem stukje bij beetje. De oorzaak: grootschalige nikkelmijnbouw.
Eilanden onder druk
De eilandengroep Raja Ampat ligt aan de noordwestkust van West Papua en bestaat uit vier hoofd- en vele kleinere eilanden. Gag is er daar één van. Het eiland is ongeveer twee keer zo groot als Vlieland en telt rond de duizend inwoners. De meeste mensen leven van de visserij – of leefden, want dat wordt steeds moeilijker.
Inwoners van Gag vertellen hoe het heldere zeewater rond hun eiland is veranderd in modderige soep. Slib van de mijnbouw bedekt de zeebodem. Vissen verdwijnen, de vangst slinkt. Dit heeft directe gevolgen voor de gezondheid en het dagelijks leven van de bewoners. De vis, ooit de voornaamste bron van eiwitten, is niet alleen schaars, maar soms ook verontreinigd.
Een geschiedenis van uitbuiting
Al in 1956 ontdekten Nederlandse geologen nikkel op Raja Ampat. Toen Nederland zich voorbereidde op de overdracht van West Papua, werden mijnrechten uitgegeven aan bedrijven als de Pacific Nikkel Mijnbouw Maatschappij, waarin ook Amerikaanse belangen zaten. Sindsdien zijn meerdere buitenlandse mijnbouwbedrijven actief geworden in het gebied.
Volgens het Indonesische netwerk JATAM worden concessies vaak verleend zonder toestemming van de lokale bevolking – een schending van hun recht op vrije, voorafgaande en geïnformeerde toestemming. Ook overtreden veel projecten de PWP3K-wet, die mijnbouw op kleine eilanden verbiedt om natuur en gemeenschappen te beschermen.
Groen kolonialisme
De Nederlandse onderzoeker Anne-Linn Machielsen noemt deze situatie “groen kolonialisme”. In haar onderzoek laat ze zien hoe grondstoffen voor ‘duurzame’ technologieën, zoals batterijen, worden gewonnen ten koste van de rechten van Papoea bevolking. Bedrijven beloven huizen en voorzieningen, maar nemen ondertussen de zeggenschap over land en levens over. De lokale bevolking blijft met de desastreuze gevolgen zitten.
Wat staat er op het spel
De eilanden van Raja Ampat maken deel uit van de Koraaldriehoek, een hotspot van biodiversiteit die nergens anders op aarde voorkomt. Maar wat vaak vergeten wordt, is dat dit ook leefgebied is. De zee is geen decor; het is de bron van voedsel, cultuur en verbondenheid. Voor de bewoners van Gag is het verlies van visserij meer dan een economisch probleem. Het raakt hun identiteit.
